Dwumasa – objawy zużycia, diagnoza i koszt wymiany koła

Najczęstsze objawy zużytej dwumasy to metaliczne stuki przy uruchamianiu i gaszeniu silnika, wibracje przy ruszaniu i jeździe na niskich obrotach oraz grzechotanie na biegu jałowym. Koło dwumasowe tłumi drgania silnika, a gdy jego sprężyny i łożyskowanie się zużyją, drgania przenoszą się na układ napędowy i nadwozie. Wymianę zwykle łączy się z wymianą sprzęgła, bo dostęp do obu elementów wymaga demontażu skrzyni biegów.

W skrócie

Koło dwumasowe to element między silnikiem a sprzęgłem, który wygasza drgania silnika.
Typowe objawy zużycia: stuki przy odpalaniu i gaszeniu, wibracje przy ruszaniu, grzechotanie na wolnych obrotach.
Dwumasę niszczy głównie jazda na zbyt niskich obrotach i ruszanie z wyższych biegów.
Dwumasę wymienia się zwykle razem ze sprzęgłem.
Zamiana na koło jednomasowe jest tańsza, ale zwiększa drgania i obciążenie skrzyni.

Jak działa koło dwumasowe

Silnik spalinowy nie pracuje idealnie płynnie. Każdy zapłon w cylindrze daje impuls, który wywołuje drgania skrętne wału korbowego. W nowoczesnych silnikach o dużym momencie obrotowym, zwłaszcza w dieslach, te drgania są silne. Bez tłumienia przenosiłyby się na skrzynię biegów i nadwozie, powodując hałas i szybsze zużycie.

Koło dwumasowe składa się z dwóch mas: pierwotnej, połączonej z wałem korbowym, i wtórnej, połączonej ze sprzęgłem. Między nimi pracują sprężyny łukowe i łożyskowanie. Masy mogą się względem siebie obracać w ograniczonym zakresie, a sprężyny pochłaniają drgania. Z czasem sprężyny się zużywają, smar wysycha, a luzy rosną.

Dwumasy stosuje się w większości współczesnych diesli i w wielu silnikach benzynowych, szczególnie z turbodoładowaniem.

Objawy zużytej dwumasy

Objaw	Kiedy występuje	Pewność diagnozy
Metaliczne stuknięcie przy uruchamianiu silnika	przy rozruchu	wysoka
Stuk lub „klepnięcie” przy gaszeniu silnika	po wyłączeniu zapłonu	wysoka
Grzechotanie na biegu jałowym	na postoju, znika po wciśnięciu sprzęgła	średnia do wysokiej
Wibracje przy ruszaniu	przy puszczaniu sprzęgła	średnia, podobne do zużytego sprzęgła
Drgania przy niskich obrotach na wyższych biegach	np. 1200–1500 obr./min na 5. biegu	średnia
Szarpanie przy zmianie obciążenia	przy dodawaniu i odejmowaniu gazu	niska, wiele możliwych przyczyn

Najbardziej charakterystyczne są stuki przy uruchamianiu i gaszeniu silnika. Inne objawy mogą mieć różne przyczyny, dlatego diagnoza powinna należeć do mechanika.

Dwumasa czy sprzęgło – jak odróżnić

Zużyte sprzęgło i zużyta dwumasa dają częściowo podobne objawy, zwłaszcza przy ruszaniu. Różnice:

zużyte sprzęgło zwykle się ślizga: obroty silnika rosną, a auto nie przyspiesza proporcjonalnie, szczególnie na wyższych biegach i pod górę; pedał może mieć zmieniony punkt chwytania,
zużyta dwumasa daje głównie stuki i wibracje, a nie poślizg; typowe są dźwięki przy odpalaniu i gaszeniu silnika.

Często oba elementy zużywają się w podobnym czasie, dlatego wymienia się je razem.

Koło dwumasowe objawy w aucie z automatem

W autach z klasyczną skrzynią automatyczną z konwerterem dwumasa często nie jest stosowana, bo drgania tłumi przekładnia hydrokinetyczna. W skrzyniach dwusprzęgłowych, np. DSG, dwumasa występuje i jej objawy są podobne jak w manualu: stuki przy uruchamianiu i gaszeniu silnika, drgania przy ruszaniu i powolnym toczeniu się. Ponieważ podobne objawy daje też zużycie sprzęgieł DSG, diagnoza wymaga doświadczenia. Więcej o eksploatacji automatów piszemy w tekście olej w skrzyni biegów.

Diagnostyka dwumasy

Mechanik może ocenić stan dwumasy na kilka sposobów:

odsłuch i jazda próbna: stuki przy rozruchu, gaszeniu i na niskich obrotach,
odczyt parametrów silnika komputerem: w części aut sterownik pokazuje nierównomierność pracy, która może wskazywać na dwumasę,
pomiar luzów po demontażu skrzyni: luz kątowy i osiowy porównuje się z danymi producenta koła, np. LuK.

Najpewniejszy jest pomiar po demontażu, ale wymaga zdjęcia skrzyni. Dlatego zwykle robi się go przy wymianie sprzęgła.

Co niszczy dwumasę

Trwałość dwumasy zależy w dużej mierze od stylu jazdy. Najbardziej szkodzą:

jazda na zbyt niskich obrotach, np. 1000–1200 obr./min na wysokim biegu w dieslu,
ruszanie z drugiego biegu, które mocno obciąża układ,
przyspieszanie z bardzo niskich obrotów na wysokim biegu,
holowanie i jazda z ciężką przyczepą,
zwiększanie mocy silnika bez dostosowania układu przeniesienia napędu,
źle działający silnik, np. nierówna praca przez zużyte wtryskiwacze, która zwiększa drgania.

Jazda w zakresie obrotów zalecanym przez producenta i płynne ruszanie wydłużają życie dwumasy.

Wymiana dwumasy – co obejmuje

Wymiana koła dwumasowego to duża naprawa. Warsztat musi zdemontować skrzynię biegów, a w niektórych autach także elementy zawieszenia lub podramę. Typowy zakres prac:

demontaż skrzyni biegów,
wymiana koła dwumasowego,
wymiana sprzęgła: tarczy, docisku i łożyska wyciskowego,
często wymiana wysprzęglika lub siłownika sprzęgła,
kontrola uszczelniacza wału korbowego i ewentualnie jego wymiana,
montaż i regulacja, w razie potrzeby adaptacja sterownika.

Przy okazji warto sprawdzić inne elementy dostępne po zdjęciu skrzyni, np. uszczelnienia i poduszki silnika. Ich wymiana razem z dwumasą pozwala uniknąć ponownego demontażu w przyszłości.

Koło jednomasowe zamiast dwumasy

Na rynku są zestawy, które zastępują dwumasę sztywnym kołem jednomasowym z tarczą sprzęgła o mocniejszym tłumiku drgań. Są tańsze i trwalsze, ale mają wady:

większe drgania odczuwalne w kabinie, zwłaszcza na niskich obrotach,
głośniejsza praca skrzyni biegów i przekładni,
większe obciążenie skrzyni i innych elementów napędu,
możliwy wpływ na komfort i trwałość innych podzespołów.

Producenci aut przewidują dwumasę dla konkretnych silników. Konwersja ma sens raczej w starszych autach o niskiej wartości, w których koszt dwumasy przekracza rozsądny budżet naprawy. Decyzję warto skonsultować z mechanikiem znającym dany model.

Dwumasa objawy a koszt naprawy

Koszt wymiany dwumasy różni się bardzo między autami. Wpływają na niego:

cena koła: zależy od silnika, mocy i producenta części,
zakres zestawu: dwumasa z kompletem sprzęgła czy tylko dwumasa,
robocizna: w autach z napędem na cztery koła lub z ciasną komorą silnika demontaż skrzyni trwa dłużej,
dodatkowe części: wysprzęglik, uszczelniacze, śruby jednorazowe.

Ze względu na wysoki koszt robocizny rzadko opłaca się wymieniać tylko jeden element. Przed naprawą poproś o szczegółową wycenę i informację o markach części.

Jazda w mieście a dwumasa

Ruch miejski w Warszawie sprzyja nawykom, które szkodzą dwumasie: ruszaniu w korku z minimalnym gazem, toczeniu się na wysokim biegu przy niskich obrotach i częstym gaszeniu silnika przez system start-stop. Kierowcy diesli, którzy chcą oszczędzać paliwo, często jeżdżą na zbyt niskich obrotach, co mocno obciąża koło. W mieście lepiej redukować bieg wcześniej i utrzymywać obroty w zakresie, w którym silnik pracuje płynnie, bez szarpnięć. Diesle jeżdżące głównie po mieście mają też inne słabe punkty, np. DPF, opisany w tekście o silniku 1.5 dCi.

Dwumasa a rozrząd i serwis

Wymiana dwumasy często przypada w podobnym okresie co inne duże prace serwisowe, np. wymiana rozrządu. Planując wydatki na auto o dużym przebiegu, warto sprawdzić, kiedy był wymieniany rozrząd, o czym piszemy w tekście wymiana rozrządu. Połączenie kilku napraw w jednym terminie pozwala zaoszczędzić na dniu bez auta i lepiej zaplanować budżet.

Kiedy przestać jeździć

Natychmiast przerwij jazdę i wezwij pomoc drogową, jeśli słyszysz głośne metaliczne zgrzyty z okolicy skrzyni, pojawiają się silne wibracje całego auta albo nie da się płynnie zmienić biegu lub ruszyć. Rozpadająca się dwumasa może uszkodzić skrzynię biegów i jej obudowę, a koszt takiej naprawy wielokrotnie przekracza wymianę samej dwumasy. Przy hałasach dochodzących z zawieszenia, które łatwo pomylić z innymi usterkami, pomoże tekst Niepokojące dźwięki z zawieszenia.

Dwumasa w aucie używanym – jak sprawdzić przed zakupem

Kupując używane auto z dieslem lub mocnym silnikiem benzynowym, warto ocenić stan dwumasy. Poproś sprzedającego, by uruchomił zimny silnik, i posłuchaj, czy nie słychać metalicznego stuknięcia. To samo zrób przy gaszeniu silnika. Podczas jazdy próbnej zwróć uwagę na wibracje przy ruszaniu i przy niskich obrotach na wyższych biegach. Zapytaj też o faktury za wymianę sprzęgła i dwumasy. Jeśli auto ma duży przebieg, a wymiany nie było, koszt naprawy warto uwzględnić w negocjacjach ceny.

W razie wątpliwości warto zlecić krótką diagnostykę w niezależnym warsztacie przed zakupem.

Najczęściej zadawane pytania

Jakie są objawy zużytej dwumasy?

Najczęściej metaliczne stuki przy uruchamianiu i gaszeniu silnika, grzechotanie na biegu jałowym, wibracje przy ruszaniu i drgania przy niskich obrotach na wyższych biegach. Podobne objawy mogą mieć inne przyczyny, dlatego diagnozę warto powierzyć mechanikowi.

Czy można jeździć ze zużytą dwumasą?

Krótko i ostrożnie, ale nie warto zwlekać. Rozpadająca się dwumasa może uszkodzić sprzęgło, skrzynię biegów, a nawet obudowę skrzyni. Przy głośnych stukach i silnych wibracjach lepiej jak najszybciej odwiedzić warsztat.

Czy dwumasę wymienia się razem ze sprzęgłem?

Zwykle tak. Dostęp do obu elementów wymaga demontażu skrzyni biegów, więc wymiana tylko jednego z nich często kończy się drugim demontażem po niedługim czasie. Warsztaty zalecają wymianę kompletu.

Czy warto zamienić dwumasę na koło jednomasowe?

Zestawy jednomasowe są tańsze, ale nie tłumią drgań tak skutecznie. Mogą zwiększać hałas, wibracje i obciążenie skrzyni biegów. Producenci aut przewidują w danym silniku koło dwumasowe, dlatego zamiana to kompromis, który trzeba rozważyć z mechanikiem.

Podsumowanie

Zużyta dwumasa daje o sobie znać stukami przy odpalaniu i gaszeniu silnika oraz wibracjami przy ruszaniu. Najbardziej szkodzi jej jazda na zbyt niskich obrotach i ruszanie z wyższych biegów. Wymianę warto połączyć z wymianą sprzęgła i nie odkładać jej, gdy objawy się nasilają.

Źródła

Informacje techniczne producentów kół dwumasowych i sprzęgieł, np. LuK (Schaeffler) i Sachs (ZF) (schaeffler-aftermarket.com, zf.com)
Książki serwisowe i instrukcje obsługi producentów samochodów
Poradniki techniczne producentów części dotyczące diagnostyki sprzęgieł